فرهنگی

به نام خدا

صفحه ي 1

((روش هاي ايجاد تحرك در درس انشا))

=====================================================

            انشا نويسي در دوره ي ابتدايي بايد گام به گام انجام شود. برخي از شيوه هاي آن به شرح زير است :

1 ـ جمله سازي : اين كار به روش هاي گوناگون انجام مي شود و نوع متداول آن اين است كه كلمه اي به دانش آموزان مي دهيم و از آن ها مي خواهيم با آن جمله اي بسازند.(اين كار از كلاس اول شروع مي شود).

2 ـ پر كردن پرسش نامه : انسان در زندگي ناگزير است در همه ي سنين پرسش نامه هايي را تكميل كند. پرسش نامه هاي دوره ي ابتدايي كوتاه و شامل : نام و نام خانوادگي ، نام پدر ، نام مادر ، سنّ ، جنس ، تاريخ تولد و شماره ي تلفن است.

3 ـ برچسب نويسي : در اين قسمت از دانش آموزان خواسته مي شود براي اشياي متعلق به خود و يا اشياي متعلق به كلاس ، برچسب هايي تهيه و روي آن ها نصب كنند.

4 ـ علامت نويسي : در اين تمرين از دانش آموزان مي خواهيم جمله ي كوتاهي را كه خود بيان كرده اند ، روي كارتي بنويسند و در محلّ مناسبي نصب كنند. مانند : به گُل ها دست نزنيد.

5 ـ جانشين سازي ضماير و اسامي : مثال / در جمله ي زير به جاي ضمير از اسامي و به جاي اسامي از ضمير استفاده كنيد :

«احمد و رضا فوتبال بازي مي كنند».

6 ـ بسط جملات : جمله ي كوتاهي در اختيار دانش آموزان قرار مي دهيم و از آنان مي خواهيم آن را بسط دهند. مثال :

«آن مرد آمد ...»

7 ـ دوباره سازي جمله : جمله اي روي تخته مي نويسيم و از دانش آموزان مي خواهيم آن را با كلمات ديگري دوباره سازي مي كنند. مثال : «قبل از اين كه درس رياضيات تمام شود ، زنگ زده شد».

8 ـ مقايسه ي كلمات با هم : كلماتي را روي تخته مي نويسيم و از دانش آموزان مي خواهيم آن ها را با هم مقايسه كنند و جملاتي درباره ي آن ها بنويسند. مثال : «ماهي ... در آب زندگي مي كند». / «پرنده ... در هوا پرواز مي كند».

9 ـ دستورالعمل نويسي : از دانش آموزي كه بادبادك يا عروسكي درست كرده است ، مي خواهيم دستورالعمل كار خود را بنويسد و آن را در كلاس بخواند.

10 ـ درست كردن كارت هاي تبريك افتخاري : به مناسبت اعياد و جشن هاي گوناگون از دانش آموزان مي خواهيم كارت هايي را براي افراد يا گروه خاصي تهيه و پيام هايي روي آن ها درج كند.

11 ـ استدلال : براي اين كه كودكان را وادار به استدلال كنيم ، سؤالاتي مطرح مي كنيم و از آنان مي خواهيم به آن ها جواب دهند. نظير : «اگر در راه خانه تا مدرسه پول خود را گم كرديد ، چه كار مي كنيد»؟ «چرا ما بايد به والدين خود كمك كنيم»؟

12 ـ نامه نويسي : بايد به دانش آموزان ياد داد تا به جاي جملات شفاهي ، بعضي وقت ها درخواست هاي خود را به صورت كتبي بنويسند و به معلم خود بدهند. مثلاً : معلم عزيز! از تو خواهش مي كنيم فردا در زنگ ورزش ما را به باشگاه ببريد.

13 ـ گزارش نويسي : اگر دانش آموزان از جايي بازديد كردند، بايد آن ها را راهنمايي كرد تا حدّ اقل در مراحل اوليه به صورت گروهي برداشت هاي خود را در مورد بازديدشان بنويسند. مثلاً ، «ساعت 8 صبح سوار ماشين شديم و به طرف كارخانه ي ...»

صفحه ي 2

14 ـ روش تصويرخواني : گاهي يك يا چند تصوير درخور فهم را در اختيار كودكان قرار مي دهيم و بعد ، از آن ها مي خواهيم هر آن چه مشاهده كرده اند ، در قالب چند جمله روي كاغذ بنويسند و سپس ، آن جمله ها را مرتب و در صورت توانايي چند جمله ي ديگر هم به آن اضافه كنند.

15 ـ انشاي تكميل كردني : بعضي وقت ها داستان نيمه تمامي را در اختيار دانش آموزان قرار مي دهيم و از دانش آموزان      مي خواهيم كه آن داستان را با سليقه ي خود تكميل نمايند. اين روش براي پرورش خلاقيت كودكان خيلي مهم است.

16 ـ انشا به روش نقاشي كردن : گاهي با خواندن داستاني درباره ي موضوعي از دانش آموزان مي خواهيم كه براساس ذهنيت خود ، از داستان يك نقاشي بكشند.

17 ـ انشا در پايان نقاشي : گاهي اوقات بچه ها در زنگ نقاشي تصاويري رسم مي كنند و در پايان بدون اطلاع قبلي از آن ها مي خواهيم چند جمله درباره ي تصاويري كه كشيده اند ، بنويسند.

18 ـ تمرين انشا با روش ساختن جمله اي خنده دار : بنده - خسرو حسنعلي زاده -  در كلاس اول پس از پايان نوشتن املا توسط دانش آموزانم،از آن ها مي خواهم كه در پايان املا حتماً يك جمله ي خنده دار و گاهي يك جمله ي معمولي درباره ي موضوعي خاص كه خودم تعيين مي كنم،بنويسند. اين امر در تقويت جمله سازي و نهايتاً نوشتن انشا بسيار مؤثر است. نمونه هايي از جمله هايي كه دانش آموزان مي نويسند :

ـ جمله ي خنده دار : «بامشاد در آسمان پرواز مي كند».

ـ جمله ي معمولي : «ما آمريكا را پارچه پارچه مي كنيم».

19 ـ متن هاي ادبي : خواندن متن هاي ادب ي كودكانه ، علاقه ي دانش آموزان را به انشا نويسي بيشتر خواهد كرد.

20 ـ خواندن سفرنامه هاي نويسندگان : در كلاس هاي بالاتر خواندن سفرنامه هاي نويسندگان كنجكاوي دانش آموزان را تحريك خواهد نمود و ما مي توانيم با استفاده از اين روش ها ، از دانش آموزان بخواهيم در پايان اردوي يك روزه ي خود گزارشي را تنظيم كرده و به معلم خود تحويل دهند.

21 ـ انشا به روش خورشيدي : در اين روش از دانش آموزان مي خواهيم كلمه اي مثل «دريا» را در دفتر خود بنويسند و هر يك از اعضاي گروه ها هر كلمه اي را كه در مورد دريا به ذهنشان برسد ، بنويسند و سپس ، با كلمات نوشته شده جمله بسازند و آخرالامر جملات را به هم ربط داده و درباره ي دريا به صورت گروهي انشايي را بنويسند.

تهيه و تنظيم : خسرو حسنعلي زاده

(سرگروه پايه ي چهارم ابتدايي شهرستان ماكو)